NHỮNG CUỐN SÁCH GIÁO KHOA NỐI DÀI BAO MÙA TỰU TRƯỜNG

KHI MỘT KÝ ỨC TRỞ LẠI
          Tôi đã biết đến việc mượn sách giáo khoa từ những năm còn học tiểu học, khoảng những năm 1996-2000. Khi ấy, với một đứa trẻ 7-8 tuổi như tôi, việc nhận sách từ thư viện rồi cuối năm trả lại để những học sinh khác tiếp tục sử dụng là điều rất đỗi bình thường. Mỗi năm học mới, những cuốn sách ấy lại được trao từ người này sang người khác. Chúng không thuộc về riêng một học sinh nào, nhưng lần lượt đồng hành với rất nhiều học sinh trên hành trình đến trường. Rồi khi bước vào cấp 2 và những năm học sau đó, cách làm ấy dần biến mất khỏi đời sống học đường mà tôi biết. Mỗi năm học mới, ba mẹ tôi mua một bộ sách mới hoặc tìm mượn lại sách của các anh chị lớp trước để tôi sử dụng.
          Hơn 25 năm sau, khi được phân công về công tác tại xã Hòa Vang, đúng vào thời điểm chính quyền địa phương hai cấp bắt đầu vận hành, tôi lại bắt gặp hình ảnh quen thuộc ấy. Những bộ sách giáo khoa được tập hợp, đưa về thư viện trường học và trao cho học sinh mượn trước thềm năm học mới. Những cuốn sách tưởng như đã thuộc về một ký ức cũ của tôi lại bắt đầu một hành trình mới ở Hòa Vang. Nhưng lần này, đó không chỉ là câu chuyện mượn - trả sách như tôi từng biết. Đó là một cách làm được chính quyền địa phương tổ chức từ một nhu cầu rất cụ thể của người dân: làm sao để học sinh có đủ sách đến trường mà gia đình không phải lo thêm một khoản chi vào mỗi đầu năm học, nhất là những gia đình còn khó khăn.
          Tôi may mắn được đồng hành từ những ngày đầu của quá trình ấy - khi một ý tưởng giản dị của người đứng đầu chính quyền xã bắt đầu được đặt ra và cũng là lúc tôi, với vai trò công chức xã cùng các đồng nghiệp tại Phòng Văn hóa – Xã hội được lãnh đạo xã phân công tham mưu triển khai, từng bước đưa ý tưởng ấy thành một mô hình cụ thể. Trong rất nhiều công việc phải triển khai khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp bắt đầu vận hành, lãnh đạo xã Hòa Vang đã lựa chọn bắt đầu từ một việc rất gần với đời sống: làm sao để có một tủ sách mà học sinh trên địa bàn đều có thể sử dụng.
          Điều đáng nói không nằm ở chỗ ý tưởng ấy lớn đến đâu, mà ở cách nó nhanh chóng được biến thành một việc làm cụ thể. Chỉ trong 45 ngày, từ tháng 7 đến tháng 8/2025, chính quyền xã Hòa Vang đã tập trung vận động doanh nghiệp, doanh nhân, mạnh thường quân, thầy cô giáo, phụ huynh và cộng đồng cùng tham gia xây dựng “Tủ sách giáo khoa dùng chung xã Hòa Vang”. Kết quả, 551 triệu đồng được huy động để mua 6.262 quyển sách giáo khoa, đưa về thư viện các trường thuộc xã quản lý.
          Ngày 16/8/2025, “Tủ sách giáo khoa dùng chung trên địa bàn xã Hòa Vang” chính thức ra mắt. Với tôi, đó là một khoảnh khắc đặc biệt.

          Bởi từ đây, những cuốn sách không còn chỉ nằm trên kệ thư viện. Chúng bắt đầu được trao đi, được sử dụng, được giữ gìn và trở về để tiếp tục đến với những học sinh khác sau mỗi năm học. Trong năm học 2025-2026, xã Hòa Vang đã cho mượn 15.171 quyển sách giáo khoa cho 1.254 học sinh là con em nhân dân 8 thôn vùng đồi núi xã Hòa Phú (cũ). Học sinh thuộc gia đình chính sách, hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật, con em đồng bào dân tộc thiểu số và những hộ chưa có điều kiện mua sách được ưu tiên.

          Khi trực tiếp chứng kiến những bộ sách được trao đến tay học sinh, những con số ấy mang một ý nghĩa khác. Tôi bắt đầu tự hỏi: liệu một chính quyền có thể bắt đầu hành trình phục vụ nhân dân bằng chính những nhu cầu rất bình dị như thế hay không? Ở Hòa Vang, câu trả lời dường như đang được viết tiếp từ chính những cuốn sách được trao đi.
TỪ MỘT TỦ SÁCH NHỎ ĐẾN NHỮNG CON SỐ, NHỮNG CÂU CHUYỆN ĐƯỢC KỂ
          Nếu năm học 2025-2026 là năm đầu tiên mô hình được hình thành và vận hành thì năm học 2026-2027 đánh dấu một bước chuyển khác: từ việc hỗ trợ một bộ phận học sinh có hoàn cảnh khó khăn sang mục tiêu bảo đảm 100% học sinh tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn được cấp phát sách giáo khoa miễn phí, không để học sinh nào thiếu sách.
          Cùng với các đơn vị, lực lượng liên quan, Phòng Văn hóa – Xã hội xã được phân công phối hợp triển khai từng phần việc trong hành trình mở rộng nguồn sách, từ kết nối, vận động, tiếp nhận các nguồn lực xã hội đến tổ chức đưa sách về các cơ sở giáo dục, góp phần bảo đảm sách giáo khoa đến với học sinh đầy đủ, kịp thời. Qua quá trình triển khai, điều để lại dấu ấn rõ nét là sự chỉ đạo và tham gia trực tiếp của đồng chí Chủ tịch UBND xã trong việc định hướng, tìm kiếm và kết nối các nguồn lực xã hội dành cho học sinh. Từ chủ trương ban đầu, từng phần việc được cụ thể hóa, từng nguồn lực được kết nối và tiếp tục bổ sung cho tủ sách dùng chung. Nhờ đó, từ nguồn sách ban đầu, quy mô mô hình tiếp tục được mở rộng.
          Xã Hòa Vang đã huy động gần 1,5 tỷ đồng để mua thêm 74.676 quyển sách giáo khoa các loại. Đến nay, tổng số sách giáo khoa được trang bị cho thư viện các trường đạt 91.060 quyển, đủ cung cấp miễn phí phục vụ học tập cho gần 7.000 học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông tại 5 cơ sở giáo dục trên địa bàn xã. Trong đó có Trường THPT Ông Ích Khiêm và Trung tâm Giáo dục thường xuyên số 3 - cơ sở 2, là những cơ sở giáo dục trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý.

          91.060 quyển sách là một con số lớn. Nhưng để hiểu đầy đủ hơn ý nghĩa của con số ấy, tôi tìm đến những nơi trực tiếp đón nhận và sử dụng nguồn sách được trao về.
          Tại Trường Tiểu học Hòa Phú, nơi có 56 học sinh dân tộc thiểu số, bà Nguyễn Thị Tâm, Hiệu trưởng nhà trường cho biết nguồn sách dùng chung do UBND xã Hòa Vang cấp về là sự hỗ trợ thiết thực đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn: “Khi có nguồn sách dùng chung từ UBND xã Hòa Vang cấp về, đây là sự hỗ trợ rất thiết thực đối với học sinh. Việc có đầy đủ sách ngay từ đầu năm học giúp các em có điều kiện học tập bình đẳng hơn với các bạn”, bà Tâm chia sẻ. Câu trả lời của người đứng đầu một nhà trường khiến tôi nghĩ rằng, có những giá trị mà những con số trong báo cáo khó có thể thể hiện đầy đủ.
          Với bà Hồ Thị Minh An, một phụ huynh ở xã Hòa Vang có ba người con đang đi học, trong đó hai em học tại Trường THCS Ông Ích Đường và một em học tại Trường THPT Ông Ích Khiêm, cả ba người con đều được mượn sách giáo khoa thông qua nhà trường: “Tôi thấy rất vui và nhẹ gánh. Tôi cũng nhắc các cháu phải giữ sách sạch sẽ, không viết, vẽ để những cuốn sách tiếp tục được sử dụng”, bà An nói. “Vui và nhẹ gánh” có lẽ là cách diễn đạt giản dị nhất về tác động của một chính sách khi đi vào đời sống. Đó không phải là một con số trong báo cáo hay một chỉ tiêu hoàn thành, mà là cảm giác một khoản chi được nhẹ đi vào đầu năm học của một gia đình có ba người con cùng đến trường.
          Tại Trường THCS Ông Ích Đường, em Lê Thị Khánh Vân, học sinh lớp 7/1, là một trong những học sinh nhận sách từ mô hình. Cách em nói về những cuốn sách ấy cũng rất giản dị: “Con cảm thấy rất vui vì nhận được những bộ sách này để học tập, ba mẹ không tốn tiền mua bộ sách mới. Con sẽ giữ gìn sách sạch sẽ, không viết, vẽ bậy lên sách”. Một câu nói ngắn của cô học trò lớp 7 lại cho tôi thấy khá đầy đủ một vòng đời của cuốn sách.
          Với người lớn, đó là câu chuyện huy động và quản lý nguồn lực. Với nhà trường, đó là việc tiếp nhận, phân loại, bảo quản và tổ chức cho học sinh mượn. Với phụ huynh, đó là một khoản chi được giảm đi. Còn với học sinh, tất cả được quy về một điều rất cụ thể: có sách để học. Nhưng khi em Khánh Vân nói rằng sẽ giữ gìn sách, tôi nhận ra mô hình đang tạo ra một giá trị khác. Cuốn sách không còn được nhìn như một vật dụng chỉ phục vụ cho một năm học của một cá nhân. Nó trở thành tài sản dùng chung, và mỗi học sinh đang sử dụng hôm nay đồng thời cũng có trách nhiệm với người sẽ sử dụng nó vào ngày mai.
          Từ lời nhắc của người mẹ đến lời hứa của cô học trò lớp 7, một vòng đời mới của cuốn sách đang được hình thành - từ thư viện đến học sinh, từ học sinh trở lại thư viện, rồi tiếp tục đến một học sinh khác.
KHI MỘT CHỦ TRƯƠNG ĐƯỢC VIẾT TIẾP TRÊN NHỮNG TRANG SÁCH
          Một năm sau ngày những bộ sách giáo khoa đầu tiên được đặt lên kệ Tủ sách giáo khoa dùng chung xã Hòa Vang, tôi nhận thấy câu chuyện ở đây đã có thêm một ý nghĩa mới. Ban đầu, chúng tôi bắt đầu từ một nhu cầu rất giản dị: làm sao để mỗi năm học mới, học sinh có đủ sách đến trường và phụ huynh bớt đi một khoản lo. Nhưng rồi, từ chính những cuốn sách được trao đi, một câu chuyện lớn hơn dần hiện ra. Đó là câu chuyện về cách một chủ trương lớn có thể được cụ thể hóa bằng những việc rất gần với đời sống.
          Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt mục tiêu bảo đảm mỗi tỉnh, thành phố có một bộ sách giáo khoa thống nhất và phấn đấu đến năm 2030 cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho tất cả học sinh. Tiếp đó, Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26/12/2025 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” làm bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026-2027. Những chủ trương ấy đến với Hòa Vang đúng vào lúc một mô hình nhỏ đã được hình thành và đang tiếp tục hoàn thiện. 
          Từ năm học 2026-2027, Hòa Vang đã tổ chức cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho học sinh trên địa bàn. Những ngày đầu năm học mới, những bộ sách đã được chuẩn bị và đưa về các thư viện trường học. Học sinh Hòa Vang bước vào năm học với đầy đủ sách giáo khoa; phụ huynh không phải lo thêm khoản chi này hay mất thời gian tìm mua từng cuốn sách còn thiếu.

          Tôi đã từng là một đứa trẻ nhận những cuốn sách được truyền lại từ thế hệ học sinh trước. Vì vậy, khi chứng kiến những cuốn sách hôm nay tiếp tục được trao từ học sinh này sang học sinh khác ở Hòa Vang, tôi có cảm giác như đang nhìn thấy một ký ức của mình trở lại, nhưng trong một hình hài mới. Khác biệt là ngày trước, việc mượn sách với tôi đơn giản chỉ là một phần của đời sống học đường. Còn hôm nay, tôi được chứng kiến một mô hình có sự tổ chức của chính quyền, sự chung tay của cộng đồng và sự vận hành trực tiếp của nhà trường để phục vụ học sinh.
          Từ câu chuyện ấy, tôi bắt đầu nhìn những cuốn sách không chỉ như một phương tiện để học, mà còn như một nguồn lực xã hội cần được quản lý và sử dụng hiệu quả. Nếu mỗi gia đình đều phải tự mua một bộ sách mới cho con mỗi năm, một lượng kinh phí lớn sẽ được xã hội bỏ ra để tạo lập những tài sản có thời gian sử dụng tương đối ngắn. Khi học sinh không còn nhu cầu, một phần trong số đó có thể không tiếp tục được sử dụng. Cách làm của Hòa Vang đặt vấn đề theo hướng khác: thay vì mỗi gia đình tự tạo lập và tự xử lý một bộ sách, chính quyền tổ chức việc trang bị, quản lý và sử dụng chung. Một bộ sách vì thế có thể phục vụ không chỉ một học sinh, một gia đình mà nhiều học sinh qua nhiều năm học. Phụ huynh giảm được chi phí; nhà trường có thêm nguồn sách ổn định; còn nguồn lực đã được xã hội đầu tư có thêm cơ hội được sử dụng đến hết giá trị.
          Nhìn rộng hơn, đó không chỉ là câu chuyện tiết kiệm tiền mua sách. Đó còn là cách tổ chức lại một nguồn lực để tạo ra giá trị lớn hơn khi được chia sẻ và sử dụng chung. Có lẽ, chính ở điểm này tôi nhìn thấy rõ hơn ý nghĩa của việc đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với những vấn đề rất cụ thể của đời sống. Một chủ trương về giáo dục không chỉ được thể hiện ở những mục tiêu lớn, mà còn có thể bắt đầu từ cách giải quyết một nhu cầu rất bình thường của một gia đình: làm sao để con có sách đến trường.

NHỮNG MÙA TỰU TRƯỜNG SẼ CÒN TIẾP NỐI
          Những trang sách rồi sẽ được lật qua, những năm học rồi sẽ tiếp nối. Những cuốn sách hôm nay được trao đến tay học sinh rồi sẽ trở về thư viện, được kiểm tra, bảo quản và tiếp tục đến với một học sinh khác. Từ người này sang người khác, từ lớp học này sang lớp học khác, những cuốn sách sẽ tiếp tục đi qua những mùa tựu trường.
          Tôi nghĩ về những cuốn sách mình từng nhận từ thư viện khi còn là một đứa trẻ. Khi ấy, tôi chỉ biết rằng cuối năm mình phải trả sách để bạn khác có thể sử dụng. Hôm nay, khi đứng giữa một mô hình được tổ chức bài bản ở Hòa Vang, tôi mới hiểu đầy đủ hơn giá trị của điều tưởng như rất giản dị ấy. Một cuốn sách có thể chỉ là một vật dụng học tập. Nhưng khi được trao đi, gìn giữ và trao lại, nó có thể trở thành một nguồn lực chung. Và khi cộng đồng cùng chung tay tạo lập nguồn lực ấy, điều được trao đi không chỉ là một bộ sách, mà còn là cơ hội học tập. Có lẽ, giá trị của Tủ sách giáo khoa dùng chung không chỉ được tính bằng số sách đã huy động hay số học sinh đã được nhận sách. Giá trị ấy còn nằm ở những khoản chi được nhẹ đi, những lo toan được giảm bớt, những cơ hội học tập được trao lại, ý thức sẻ chia được tiếp nối và những mùa tựu trường được đến gần hơn với mỗi em học sinh.

          Ở Hòa Vang, trên những kệ sách hôm nay, một hành trình mới vẫn đang được viết tiếp. Bởi có những cuốn sách, dù đã qua tay nhiều thế hệ học sinh, vẫn chưa bao giờ cũ đi giá trị của mình – như chính tinh thần sẻ chia đã làm nên ý nghĩa của Tủ sách giáo khoa dùng chung

Nguyễn Thị Sang Thu 
Chuyên viên Phòng VH-XH xã Hòa Vang