Chợ quê! Nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống ngày Tết
Cứ mỗi dịp “Tết đến, Xuân về” không khí trên khắp các khu chợ quê lại trở nên nhộn nhịp, tất bật “kẻ bán người mua” đông đúc, chen chúc nhau nói cười rôm rả. Những phiên chợ Tết truyền thống dân tộc tuy “đơn sơ”, “quê mùa” nhưng vô cùng ấm áp, dần dần đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của mỗi con người Việt Nam, đi sâu vào tiềm thức với hình ảnh mộc mạc, giản dị, thân quen và hòa vào dòng chảy văn hóa ngàn đời của người dân. Phiên chợ quê ngày Tết chính là nơi lưu giữ những phong tục truyền thống, đặc trưng của làng xã, là nơi nhắc nhở các thế hệ hôm nay hướng về cội nguồn với nhiều nét văn hóa tốt đẹp.
Chợ xưa, chợ nay
Cũng là nơi mua bán hàng hoá, nhưng phiên chợ quê vào mỗi dịp Tết luôn mang trong mình những nét đặc trưng riêng biệt so với những phiên chợ chốn “đô thành, phố thị”, chợ quê ngày Tết chứa đựng đầy sự hấp dẫn kỳ lạ: “nhìn cái gì cũng đẹp, nhìn cái nào cũng tươi, nhìn cái gì cũng muốn mua”. Đến với chợ Tết, mọi người đều có thể cảm nhận rõ ràng được không khí của một mùa xuân mới mang lại, hình ảnh những cụ già ở tuổi xế chiều trên vai với đôi quang gánh hàng quê; hình ảnh các em nhỏ háo hức theo chân mẹ sắm sửa những bộ đồ Tết; hình ảnh lọ dưa hành, câu đối đỏ, được bày trí bắt vô cùng tinh xảo, bắt mắt... Tất cả đan xen vào nhau như tô điểm thêm cho sắc xuân trên vùng quê trở nên thật nhiều ý nghĩa.
Những năm trở lại đây, công nghệ số phát triển, cuộc sống của người dân đã đô thị hóa đi rất nhiều, trên các trang mạng xã hội bán đầy đủ các mặt hàng đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, chỉ cần một thao tác các mặt hàng sẽ được chuyển đến tận nhà nên rất nhiều người có xu hướng mua hàng online. Chính vì lẻ đó, những phiên chợ quê cũng thay đổi theo từng ngày, nhưng không vì thế mà mất đi những nét cổ xưa được giữ lại cho đến hôm nay. Các mặt hàng được bán tại chợ quê một phần khá lớn là thành phẩm của những người nông dân làm ra, từ mớ rau, buồng chuối, cho đến con cá, củ khoai… Ngoài những mặt hàng ngày thường, đi chợ vào những ngày cận Tết này mọi người sẽ không khó bắt gặp những quầy hàng bày bán lá dong, lá chuối, lạt, cây quất, cành đào... Đặc biệt, là những quầy hàng bán câu đối đỏ, phong bao lì xì và các đồ dùng trang trí cho ngày Tết được nhiều người ghé đến mua. “So với 02 năm trước vì dịch Covid, năm ni chợ Tết đông vui hơn hẳn, người bán người mua, ri mới ra được không khi Tết. Bà thì già rồi, năm nay cùng ngoài 70 nhưng vẫn thích hái vài ba bó rau xuống chợ ngồi bán, nhìn mọi người đi ra đi vô trong người bà cũng thấy khỏe ra, với xuống ni ngồi bán gặp đươc mấy bà bạn cũ, nhai miếng trầu kể chuyện xưa trong lòng bả tự nhiên bồi hồi, khó tả lắm con à” cụ Tuyết bộc bạch nói.
Hình ảnh cụ già chẻ lạc giang gói bánh ngày Tết đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong dịp Tết đến Xuân về
Bức tranh phản ánh đời thực
Ngay từ tờ mờ sớm, “kẻ bán người mua” đã chen chúc nhau có mặt tại chợ. Người bán đến sớm để chuẩn bị chu đáo bày hàng để bán, người mua đến sớm để lựa chọn được những món đồ tươi ngon. Sở dĩ nhiều người thích đi chợ quê vì cảm giác đi chợ quê ngày Tết rất vui, cảm giác giống như đi trẩy hội vậy. Chợ Quê là nơi gắn bó, là ký ức của nhiều người con xa quê. Ở phiên chợ quê, ta thấy được niềm nhọc nhằn của mẹ, sự vất vả của cha khi cùng nhau cố gắng buôn bán, dành dụm để mong muốn sắm sửa được cho con một đôi dép, hay một bộ quần áo mới để con tung tăng vui chơi trong những ngày Tết. Đi chợ quê ngày Tết, chúng ta sẽ cảm nhận được hương vị quen thuộc của xóm làng, được hòa trong không khí mang âm hưởng của sắc xuân. Người đi chợ không hẳn là đi chợ, đi sắm Tết mà còn thưởng thức không khí nhộn nhịp của những ngày giáp Tết. Tiếng nói cười, tiếng gà kêu quang quác, tiếng của những tiểu thương chở hàng ra chợ… Tất cả âm thanh ấy như hòa quyện vào nhau làm cho không khí trở nên ồn ào và náo nhiệt. Càng cảm nhận kĩ chúng ta sẽ càng nhận thấy, phiên chợ Tết giống như một bức tranh toàn cảnh phản ánh đời sống của từng gia đình, của cộng đồng dân cư và của tất cả người dân trên một vùng quê rộng lớn.
Cô Nguyễn Thị Nhạn, người thu mua lá chuối tại chợ Túy Loan chia sẻ: “Năm nào cận Tết gia đình cô cũng đi thua mua lá chuối về bán ở chợ. Lá chuối là mặt hàng không thể thiếu đối với mỗi gia đình ở quê. Vì vào dịp Tết nhu cầu gói bánh của khách hàng thường tăng cao, bên cạnh đó nhiều gia đình có truyền thống gói bánh vào những ngày giáp Tết, họ thích cái không khí quây quần bên nhau người đong gạo, người làm nhân, người gói bánh, cứ như thế rồi thức xuyên đêm cùng nhau bên bếp lửa đỏ lửa. Nhờ vậy mà không khí những ngày Tết ở làng quê trở nên nhộn nhịp hẳn, không khí gia đình từ đó cũng đầm ấm hơn”.
Như thường lệ, phiên chợ quê ngày Tết từ ngày 23 tháng Chạp trở đi không khí Tết ở đây sẽ bắt đầu trở nên nhộn nhịp hơn hẳn. Ngày thường, những phiên chợ quê chỉ họp vào buổi sáng và kết thúc khoảng vào đầu giờ chiều. Nhưng vào dịp Tết, do nhu cầu mua sắm tăng cao nên phiên chợ sẽ được họp cả ngày, phục vụ nhu cầu mua, bán, trao đổi những vật dụng, thực phẩm cần thiết của người dân. Có mặt tại chợ Túy Loan (một trong những chợ truyền thống lâu đời của huyện Hòa Vang) vào những ngày cận Tết, chúng ta sẽ cảm nhận được không khí hối hả, phấn khởi của mọi người, ngược xuôi để chuẩn bị chu đáo cho ngày Tết đang đến rất gần. Chợ Tết ở đây mang nét đặc trưng của một miền quê. Những sản phẩm cuả người nông dân làm ra đem đi bán như củ hành, nải chuối xanh, mớ mùi thơm vừa tươi, vừa ngon mà giá lại “mềm” hơn rất nhiều so với thành thị. Ở chợ quê, không khí Tết càng thể hiện rõ nét hơn khi những quầy hàng truyền thống lúc nào cũng đông nghẹt người mua, “Bánh chưng xanh, dưa hành, câu đối đỏ” đã trở thành hương vị, món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân Việt Nam. “Chợ Túy Loan ni là chợ truyền thống, mặt hàng ở đây đủ chủng loại. Càng vào dịp Tết Nguyên Đán thì số lượng người mua bán càng đông, đôi khi cũng có những người đi chợ để thưởng thức cái không khí tấp nập của những ngày giáp Tết, nhất là những người làm ăn xa, có nhiều người năm nào về cũng ghé vô mua bánh trái rồi hỏi thăm bà con, cô bác vui lắm con ạ”, cô Nguyễn Thị Hường, tiểu thương chợ Túy Loan vui vẻ cho biết.
Bánh tét, Trầu cau nét đẹp ẩm thực của những ngày cận Tết tại Chợ Quê
Nơi lưu giữ giá trị văn hóa
Sống trong thời đại hiện nay, nơi mọi giá trị văn hóa truyền thống đang có nguy cơ bị mai một trong quá trình hội nhập và đô thị hóa, nhiều nơi phong tục tập quán ngày Tết bị thu gọn theo nhịp sống công nghiệp, khi bánh chưng, lọ dưa hành, kiệu, câu đối… có thể sản xuất đại trà và bán trong siêu thị, đã đến lúc trở về với không gian văn hóa chợ Tết xưa, những giá trị đã kết tinh trong ký ức văn hóa, ký ức trong mỗi người vô cùng ý nghĩa. Bởi lẽ, với người Việt, Tết Nguyên đán không chỉ để vui chơi, giải trí mà còn là khoảnh khắc trở về cội nguồn, về với tổ tiên, trở về với những giá trị, phong tục, tập quán văn hóa truyền thống. Quán ăn “đã ăn sâu vào đời sống xã hội từ lâu đời”, đồng thời cũng là sợi dây kết nối các thế hệ trong cộng đồng dân tộc, trở thành một thứ sức mạnh của tình yêu Tổ quốc, đồng bào, nên dù ở đâu, người Việt Nam nào cũng nhớ đến lũy tre làng, cây đa, bến nước, sân đình, chợ quê mà phiên chợ Tết là thứ khiến lòng ta xao xuyến nhất. Có thể nói, hơn cả một bài tùy bút thấm đẫm hoài niệm. Phiên chợ ngày tết không chỉ là nơi mua bán những sản vật vườn quê, mà còn là nơi giao lưu văn hóa, trao đổi, chia sẻ với nhau những chuyện làm ăn, buôn bán, chuyện vui buồn của năm cũ. Đây là sợi dây vô hình giúp cho tình làng, nghĩa xóm được xích lại gần hơn. Tiếng nhạc Xuân vang lên giữa một vùng chợ quê náo nhiệt: "Mùa xuân sang ta chúc nhau, bao ước muốn bao hy vọng....” làm ai cũng nôn nao, hối hả.
Tết đến, ai ai cũng mong muốn được về bên gia đình đoàn tụ, sum họp, đón chào những khoảnh khắc thiêng liêng của năm mới trong niềm hân hoan hạnh phúc tràn đầy hy vọng. Dẫu cuộc sống hiện tại đã có nhiều đổi thay nhưng “Chợ Quê ngày Tết” vẫn là nơi giữ gìn đậm đà bản sắc dân tộc, mang nặng tình làng, nghĩa xóm. Từ đó giúp mọi người xích lại gần nhau hơn, quên đi những lo toan hàng ngày và lưu giữ nét đẹp truyền thống của quê hương, để đón chào một năm mới an lành, hạnh phúc…
Quốc Lành
