SỚM ĐƯA BỒ BẢN TRỞ THÀNH LÀNG VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG

          1. Nền tảng từ truyền thống và sự đồng thuận của nhân dân

Bồ Bản là một trong những làng quê lâu đời của vùng đất Quảng - Đà, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đình làng Bồ Bản - di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, cùng hệ thống miếu, nhà thờ tiền hiền, giếng cổ, Âm Linh Tự… tạo nên không gian văn hóa làng quê đậm đặc bản sắc. Đây chính là “vốn quý” để địa phương định vị Bồ Bản như một làng văn hóa đặc trưng trong tiến trình phát triển mới.

Trên cơ sở đó, đề án “Xây dựng Làng văn hóa đặc trưng thôn Bồ Bản” đã được ban hành và triển khai với mục tiêu xuyên suốt là giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao đời sống tinh thần cho người dân, đồng thời gắn xây dựng làng văn hóa với các tiêu chí nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu. Ngay từ những bước đầu, công tác tuyên truyền, vận động đã được chú trọng, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân. Việc người dân chủ động tham gia góp ý, hưởng ứng thực hiện đề án cho thấy nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát triển văn hóa ngày càng rõ nét, sâu sắc.

Tại thôn Bồ Bản có 347/450 phiếu ý kiến đồng ý tham gia xây dựng đề án (chiếm gần 77%), 55 phiếu đóng góp ý kiến bổ sung, không có phiếu phản đối. Sự đồng thuận ấy chính là nền tảng quan trọng để các chủ trương, giải pháp đi vào cuộc sống, biến mục tiêu xây dựng làng văn hóa đặc trưng từ ý tưởng thành hành động cụ thể.

2. Những kết quả bước đầu đáng ghi nhận

Sau thời gian triển khai, đề án đã mang lại những chuyển biến tích cực, thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết là công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Các lễ hội cổ truyền như lễ tế Xuân, tế Thu, lễ hội đình làng tiếp tục được duy trì trang nghiêm, đúng nghi thức, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn kết người dân. Hoạt động truyền dạy và sinh hoạt dân ca Bài Chòi được tổ chức tại nhà văn hóa thôn đã góp phần khơi dậy tình yêu văn hóa dân gian, góp phần giữ gìn “hồn cốt” văn hóa trong các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Những làn điệu mộc mạc, giàu tính nhân văn ấy không chỉ là di sản tinh thần mà còn là tiềm năng hình thành sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch cộng đồng.

Tại Bồ Bản hiện còn nhiều ngôi nhà cổ kiến trúc “ba gian” mái ngói, các nhà thờ tộc họ và thiết chế văn hóa truyền thống độc đáo. Cùng với đó, diện mạo nông thôn Bồ Bản ngày càng khởi sắc. Hệ thống giao thông trong thôn được nâng cấp, cảnh quan môi trường được chỉnh trang theo hướng xanh - sạch - đẹp. Nhiều hộ dân tự giác cải tạo cổng ngõ, hàng rào, trồng hoa và cây xanh, tạo nên những tuyến đường làng mang dáng dấp truyền thống, hài hòa với cảnh quan chung. Phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư tiếp tục được giữ vững; tỷ lệ gia đình văn hóa duy trì ở mức cao, an ninh trật tự được đảm bảo, góp phần tạo môi trường sống yên bình, đáng sống.

Đáng chú ý, vai trò lãnh đạo của chi bộ thôn và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị được thể hiện rõ nét. Chi bộ thôn phát huy vai trò hạt nhân chính trị, đảng viên gương mẫu đi đầu trong tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các nội dung của Đề án, đưa những cam kết của người dân vào hương ước, quy ước làng; vận động các tộc họ gìn giữ gia phả, truyền thống; phát huy vai trò Ban Quản lý đình làng trong việc sưu tầm, hiệu đính lịch sử văn hóa của làng. Các tổ chức đoàn thể tích cực tham gia, mỗi tổ chức đảm nhận những phần việc cụ thể, góp phần lan tỏa phong trào xây dựng làng văn hóa đặc trưng từ nhận thức đến hành động. Có thể nói, bản sắc văn hóa của Bồ Bản - từ các phong tục, lễ hội đến làn điệu dân ca đang được tiếp tục kế thừa, phát huy giữa dòng chảy cuộc sống hiện đại.

Bồ Bản được công nhận là làng văn hóa nhiều năm liền, 100% các hộ thực hiện tốt nếp sống văn minh; trên 90% gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Cùng với đó, hệ thống camera an ninh đã được lắp đặt phủ kín các trục đường chính trong thôn, góp phần đảm bảo an ninh trật tự, giữ bình yên thôn xóm. Diện mạo nông thôn mới kiểu mẫu ở Bồ Bản ngày càng hiện rõ, xứng đáng với danh hiệu “Thôn nông thôn mới kiểu mẫu” đã được công nhận năm 2021.

3. Những tồn tại cần thẳng thắn nhìn nhận

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai đề án cũng bộc lộ những hạn chế cần sớm khắc phục.

Một số hạng mục đầu tư hạ tầng, thiết chế văn hóa triển khai còn chậm so với kế hoạch, ảnh hưởng đến không gian sinh hoạt cộng đồng và việc hình thành các điểm nhấn văn hóa. Việc phục dựng, chỉnh trang một số công trình mang tính biểu tượng của làng chưa đồng bộ, chưa tạo được dấu ấn rõ nét.

Mục tiêu gắn xây dựng làng văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng vẫn còn ở giai đoạn khởi đầu. Các sản phẩm du lịch đặc trưng chưa được hình thành rõ ràng; hoạt động kết nối, quảng bá còn hạn chế; người dân tuy có thiện chí nhưng còn thiếu kỹ năng, kinh nghiệm tham gia làm du lịch.

Nguồn lực xã hội hóa cho Đề án chưa được huy động tương xứng với tiềm năng, chủ yếu vẫn dựa vào ngân sách nhà nước. Vẫn còn một bộ phận nhỏ người dân chưa thật sự chủ động tham gia chỉnh trang cảnh quan, giữ gìn nếp sống văn minh theo định hướng chung, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền, vận động và giám sát ở cơ sở.

4. Định vị lại giá trị, mở hướng phát triển bền vững

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thôn Bồ Bản trở thành “làng văn hóa đặc trưng” tiêu biểu, gắn với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng theo đúng tinh thần đề án đã được phê duyệt, thời gian tới địa phương cần tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Giữ gìn và phát huy bền vững các giá trị văn hóa truyền thống

Bảo tồn văn hóa phải được xác định là nhiệm vụ cốt lõi, xuyên suốt trong toàn bộ quá trình xây dựng làng văn hóa đặc trưng. Trên cơ sở đó, địa phương tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng các lễ hội truyền thống của làng, tổ chức trang trọng, an toàn, tiết kiệm, gắn với giáo dục truyền thống và xây dựng nếp sống văn minh.

Cùng với việc bảo tồn di tích đình làng, miếu mạo, nhà thờ tiền hiền, cần đẩy mạnh công tác sưu tầm, chỉnh lý và biên soạn lịch sử làng, gia phả các tộc họ, từng bước xây dựng các ấn phẩm giới thiệu về Bồ Bản như một “làng cổ 500 năm”. Đây không chỉ là tài liệu quý phục vụ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, mà còn là nền tảng để quảng bá hình ảnh làng quê ra bên ngoài.

Hoạt động truyền dạy và thực hành văn hóa dân gian, nhất là dân ca Bài Chòi, cần được duy trì thường xuyên, có chiều sâu. Việc thành lập và duy trì các câu lạc bộ văn nghệ dân gian, tổ chức biểu diễn trong các dịp lễ hội và sự kiện cộng đồng sẽ góp phần giữ gìn “hồn cốt” văn hóa làng, đồng thời tạo ra sản phẩm văn hóa đặc trưng phục vụ du lịch.

Gắn xây dựng làng văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng

Khẩn trương trình phê duyệt quy hoạch chi tiết thôn Bồ Bản và Thạch Bồ theo định hướng đô thị sinh thái làng quê, đồng thời chủ động kết nối, phối hợp với các công ty du lịch để thiết kế “tour trải nghiệm nông nghiệp và văn hóa” tại Bồ Bản. Trên nền tảng các giá trị văn hóa sẵn có, Bồ Bản cần từng bước hình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng mang dấu ấn riêng, tránh trùng lặp, dàn trải. Trọng tâm là khai thác không gian làng quê cổ, sinh hoạt nông nghiệp truyền thống, hệ thống di tích và đời sống văn hóa cộng đồng để xây dựng các tour trải nghiệm “một ngày làm người làng Bồ Bản”, du khách có thể tham gia một ngày làm nông dân: thăm cánh đồng, tát nước be bờ, trồng rau, gặt lúa…; sau đó thưởng thức các món ăn quê do chính người dân chế biến; buổi tối cùng sinh hoạt văn nghệ bài chòi hoặc nghe kể chuyện lịch sử làng bên mái đình cổ.

Song song đó, địa phương cần chủ động phối hợp với các ngành chức năng, doanh nghiệp lữ hành để kết nối, quảng bá hình ảnh Bồ Bản như một điểm đến văn hóa - sinh thái trong chuỗi du lịch phía tây thành phố Đà Nẵng. Việc thí điểm mô hình homestay, farmstay tại một số hộ dân có điều kiện phù hợp cần được triển khai thận trọng, đúng quy hoạch, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn không gian làng cổ và yêu cầu phục vụ du khách. Mặt khác, cần sớm có phương án kết nối thôn Bồ Bản với các điểm du lịch lân cận (như đình làng Túy Loan, làng cổ Phong Nam, nhà Gươi Phú Túc, suối khoáng, các trang trại sinh thái) để hình thành những tuyến du lịch liên hoàn, tăng tính hấp dẫn cho du khách khi đến khu vực này.

Đào tạo, tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân là giải pháp then chốt. Từ nhận thức đã có, thời gian tới đề nghị mỗi người dân Bồ Bản hãy trở thành một “đại sứ du lịch” của quê hương: nhiệt tình, mến khách, giữ gìn môi trường sạch đẹp và văn hóa làng quê để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách. Khi mỗi người dân trở thành một “đại sứ du lịch”, biết cách giới thiệu văn hóa làng, giữ gìn môi trường sống và ứng xử thân thiện, hình ảnh Bồ Bản sẽ để lại ấn tượng tốt đẹp, bền lâu trong lòng du khách.

Đẩy mạnh chỉnh trang không gian, cảnh quan làng quê

Cùng với bảo tồn văn hóa phi vật thể, việc chỉnh trang không gian vật thể của làng cần được thực hiện đồng bộ, có định hướng rõ ràng. Địa phương tiếp tục vận động nhân dân chỉnh trang nhà cửa, cổng ngõ, hàng rào theo phong cách truyền thống; khuyến khích trồng cây xanh, hoa theo từng tuyến đường, từng xóm để tạo điểm nhấn cảnh quan đặc trưng.

Các công trình hạ tầng, thiết chế văn hóa theo Đề án cần được đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng và tính thẩm mỹ, phục vụ tốt sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động văn hóa - du lịch. Việc bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh làng xóm phải gắn với ý thức tự giác của mỗi người dân, coi đây là một tiêu chí quan trọng của làng văn hóa đặc trưng.

Huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội

Xây dựng làng văn hóa đặc trưng là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi nguồn lực lớn, vì vậy cần tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Bên cạnh ngân sách nhà nước, địa phương cần chủ động vận động con em quê hương, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài địa bàn tham gia đóng góp xây dựng làng. Đặc biệt, thu hút doanh nghiệp và các tổ chức tham gia: có thể mời gọi một số doanh nghiệp du lịch đầu tư mô hình lưu trú, dịch vụ trải nghiệm tại thôn; kêu gọi các nghệ nhân, kiến trúc sư giúp phục dựng nhà cổ, phục dựng làng nghề truyền thống.

Đồng thời, chủ động đề xuất với UBND thành phố và Sở VH-TT&DL thành phố hỗ trợ kinh phí quảng bá, tập huấn nâng cao tay nghề cho người dân. Việc lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ của thành phố, trung ương về phát triển văn hóa, du lịch, nông thôn mới, OCOP… cần được thực hiện linh hoạt, kịp thời, nhằm tạo thêm nguồn lực cho Đề án. Huy động nguồn lực xã hội không chỉ là vấn đề tài chính, mà còn là huy động trí tuệ, kinh nghiệm, tâm huyết của cộng đồng đối với quê hương.

Tăng cường vai trò lãnh đạo, điều hành của hệ thống chính trị

Để các nhiệm vụ, giải pháp xây dựng làng văn hóa đặc trưng Bồ Bản được triển khai hiệu quả, vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, sự điều hành quyết liệt của chính quyền và sự vào cuộc đồng bộ của Mặt trận, các đoàn thể có ý nghĩa quyết định. Chi bộ thôn và đội ngũ đảng viên cần tiếp tục phát huy vai trò nêu gương, đi đầu trong thực hiện và vận động nhân dân hưởng ứng các nội dung của Đề án.

Việc đưa nhiệm vụ xây dựng làng văn hóa đặc trưng Bồ Bản vào chương trình công tác, nghị quyết hằng năm của cấp ủy, chính quyền sẽ tạo cơ sở để theo dõi, đánh giá, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Qua đó, từng bước biến mục tiêu xây dựng Bồ Bản thành làng văn hóa đặc trưng không chỉ là khát vọng, mà trở thành hiện thực sống động trong đời sống cộng đồng.

5. Kỳ vọng một điểm sáng văn hóa của Hòa Vang

Xây dựng Bồ Bản trở thành làng văn hóa đặc trưng là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, đồng thuận và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và nhân dân. Những kết quả đạt được trong thời gian qua tuy mới là bước đầu, nhưng đã tạo nền móng quan trọng cho chặng đường phía trước. Với truyền thống hơn 500 năm lịch sử, với tinh thần đoàn kết của cộng đồng và quyết tâm của chính quyền địa phương, Bồ Bản hoàn toàn có cơ sở để trở thành một điểm sáng văn hóa gắn với du lịch cộng đồng của Hòa Vang và thành phố Đà Nẵng. Đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Bồ Bản, mà còn là minh chứng sinh động cho hướng đi đúng đắn trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa làng quê Việt Nam trong bối cảnh phát triển hiện đại.

                                                                        Đồng chí Bùi Hồng Trung

                                                                         Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hòa Vang