Xuất bản thông tin Xuất bản thông tin

Quay lại

Độc đáo lễ Mừng lúa mới của người Cơtu

Cộng đồng người Cơ tu ở Hòa Vang hiện nay có khoảng 1.500 người, sống tại ba thôn: Tà Lang, Gián Bí của xã Hoà Bắc và Phú Túc của xã Hoà Phú. Họ được xếp vào nhóm Cơ tu vùng thấp - C'tu nal, theo cách gọi của họ. Địa vực cư trú của đồng bào là những dải đất hẹp ven các con suối được hình thành từ những dãy núi có độ cao từ 200m đến 1500m so với mặt nước biển. Nơi họ sinh sống có nhiều thác ghềnh kỳ ảo tuyệt đẹp, những cánh rừng nguyên sinh đa dạng rất thuận lợi cho việc phát triển kinh tế du lịch.

Trên mảnh đất Hòa Vang, đồng bào Cơ tu đã không ngừng sáng tạo, bảo tồn và phát triển những nét văn hóa độc đáo trong đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng của dân tộc mình. Người Cơ tu Hòa Vang hiện nay vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc thể hiện trong tất cả các mặt đời sống xã hội như luật tục, tổ chức cộng đồng, hôn nhân - gia đình, nhà ở, đời sống văn nghệ, ẩm thực... Những năm gần đây cộng đồng người Cơ tu Hòa Vang đã cùng với chính quyền không ngừng nỗ lực trong việc xây dựng và phát triển văn hóa thông qua các hoạt động phục dựng lễ hội, liên hoan văn hóa – thể thao và mở rộng giao lưu học hỏi để làm giàu vốn văn hóa của mình. Thông qua các hoạt động này, bản sắc của đồng bào được bảo tồn và phát triển. Từ đó, người Cơ tu Hòa Vang được đông đảo công chúng biết đến với tư cách là một cộng đồng góp phần làm đa dạng văn hóa của thành phố Đà Nẵng.

Mừng lúa mới cũng là lễ hội truyền thống từ ngàn đời nay của người Cơ tu. Đây là nghi thức người Cơ tu báo cáo với Giàng và ông bà tổ tiên sau một năm bà con dân làng làm ăn vất vả, được Giàng và ông bà phù hộ, kết quả là hôm nay bà con có được mùa lúa, cây sai quả, có sắn khoai và cả vật nuôi. Nghi thức cúng lúa mới hướng tới việc mời Giàng và tổ tiên về dự, hưởng lễ vật do dân làng dâng cúng, đồng thời xin Giàng và tổ tiên tiếp tục phù hộ để năm sau dân làng lại được những vụ mùa tốt tươi. Cây nêu và cột lễ (snur) là trọng tâm của lễ hội. Cây nêu là hai cây tre được trồng đối xứng hai bên cột lễ, được uốn cong vòng cung và nối nhau trên đỉnh cột lễ. Cột lễ là trụ gỗ lớn được trang trí hoa văn cầu kì giữa sân nhà Gươl. Trên ngọn cây nêu thường được trang trí hình chim chèo bẽo – biểu thị của tinh thần tự do. Cột lễ, theo quan niệm là cột thông thiên – tức là cầu nối giữa thế giới trần tục với thần linh trên trời. Vì vậy, cột lễ là nơi dâng cúng lễ vật cho thần linh, là cầu nối liên thông giữa thế giới thần linh với dân làng, nơi để gửi và nhận lễ vật hiến tế, và cũng là nơi cử hành và trình diễn các nghi thức thờ cúng đầy huyền bí.

Lễ mừng lúa mới khá phức tạp về mặt nghi thức và hội tụ nhiều nét văn hoá dân gian đặc sắc của người Cơ tu. Để tổ chức mừng lúa mới, già làng phải chuẩn bị mâm lễ với cau trầu, rượu, gà, xôi nếp… để xin Giàng. Theo tục lệ, sau khi cử hành nghi thức khấn vái, già làng gieo hai miếng cau trong ba lần. Giàng chấp thuận là khi một miếng ngửa và một miếng úp. Bằng không thì phải gác lại năm sau. Không một ai dám làm trái ý Giàng. Khi được Giàng chấp thuận rồi mới phân công dân làng chuẩn bị cho lễ chính như heo, gà, quan trọng là trâu và dựng cây nêu… Mỗi người một việc, toàn thể dân làng đều được thôi thúc bởi niềm tin có Giàng tối cao và sẽ được Giàng phù hộ cho ngày mai cuộc sống tốt đẹp hơn. Từng phần của lễ hội đều rất cầu kỳ, chẳng hạn để cột trâu vào nêu thì trước hết làng phải dùng một con heo sống để cúng con trâu, sau mới dùng trâu để cúng Giàng. Trước khi đâm trâu, làng phải cử người khóc trâu – nghi thức thể hiện sự thương xót của dân làng đối với con trâu vì phải hy sinh thân mình cho cuộc sống bình yên của dân làng… Việc sử dụng cồng chiêng cũng tuân thủ các quy định rất nghiêm ngặt. Muốn sử dụng trước hết phải bày mâm lễ với rượu, gà, xôi nếp cúng xin Giàng rồi mới được đụng đến. Tiếng trống, tiếng chiêng được đánh khác nhau trong diễn trình. Trước lễ hai ngày là đánh trống báo tin làng sắp có hội. Trong ngày hội, khi trâu sống thì đánh khác, khi trâu ngã đánh khác, tiết nhịp và điệu múa cũng mỗi lúc mỗi khác nhau… Các nghi thức thể hiện cao độ văn hóa dân gian trong tín ngưỡng thờ thần của người Cơ tu, biểu thị tinh thần biết ơn đối với thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho vụ mùa bội thu và cuộc sống bình yên.

Tiệc chiêu đãi là lễ vật hiến tế với trâu, lợn, gà, xôi bánh và phần đóng góp của mỗi gia đình. Thức uống không thể thiếu trong lễ mừng lúa mới là rượu cần. Rượu cần là thức uống ưa thích nhất của người Cơ tu. Rượu này được ủ bằng cơm gạo nếp hay gạo tẻ. Khi không có gạo có thể ủ bằng ngô, sắn, khoai lang. Men rượu làm từ vài thứ lá rừng, theo bí quyết của người Cơ tu. Rượu ủ trong những vò cao màu cánh gián hay màu nâu. Các vò cũng là tài sản quý giá của người Cơ tu. Khi uống rượu, họ chỉ việc múc nước suối đổ vào đầy vò, cắm vào những chiếc cần bằng trúc đã thông mắc rồi hút. Rượu cần có vị chua chua ngọt ngọt nhưng uống nhiều sẽ say.

Lễ hội mừng lúa mới được người Cơ tu tổ chức sau vụ mùa, vào khoảng tháng 10 âm lịch. Cấu trúc đầy đủ theo truyền thống gồm có đâm trâu, múa hát, dùng cơm chung, thi tài văn nghệ. Đây là một sinh hoạt văn hoá độc đáo, vừa là sinh hoạt tín ngưỡng, vừa mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, hội tụ nhiều đặc sắc văn hóa của người Cơ tu, cần được giữ gìn và phát huy trong cuộc sống mới hôm nay./.























Thống kê truy cập Thống kê truy cập

0 0 2 0 9 9 9 1 1 2
Hôm nay: 59
Hôm qua: 1.171
Tuần này: 0
Tháng này: 36.848
Tổng cộng: 20.999.112
BẢN QUYỀN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN HÒA VANG
Trưởng Ban biên tập: Đặng Phú Hành, Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Hòa Vang
Trụ sở: Quốc lộ 14B, Trung tâm hành chính chuyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng
Điện Thoại: 84.0236.3879183 Fax: 84.0236.3846476 Email: ubndhuyenhoavang@danang.gov.vn