LÀNG NGHỀ DỆT CHIẾU CẨM NÊ

LÀNG NGHỀ DỆT CHIẾU CẨM NÊ

          Vị trí

          Làng chiếu Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang cách trung tâm thành phố Đà Nẵng 14km về phía Tây - Nam, nằm giữa một vùng đồng bằng do phù sa sông Cẩm Lệ bồi tạo nên. Chẳng những người quanh vùng mà cả người ở xa tận Huế, Đông Hà ngoài Quảng Trị cũng biết cái tên của làng quê nhỏ bé này: Làng Cẩm Nê. Bởi làng có nghề dệt chiếu truyền thống và nổi tiếng từ nhiều đời nay.

            Lịch sử 

            Theo lời của những vị cao niên tại địa phương, thì làng nghề dệt chiếu Cẩm Nê xuất hiện từ rất sớm. Làng nghề có nguồn gốc từ Hoằng Hóa, Thanh Hóa, được truyền vào miền Nam khoảng từ thế kỷ 15, lúc vua Lê Thánh Tôn chiến thắng Chiêm Thành, sát nhập thành Đồ Bàn vào Quảng Nam- Đà Nẵng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và bị cạnh tranh gay gắt, nghề chiếu Cẩm Nê vẫn tồn tại và phát triển đến nay.

            Xung quanh làng chiếu Cẩm Nê có rất nhiều giai thoại ca ngợi về tài năng khéo léo của những người thợ làng nghề. Giai thoại sau đây được nhân dân làng Cẩm nê thường nhắc đến, qua đó có thể nhận biết các thợ chiếu Cẩm nê đã một thời vang bong về sự khéo léo tài hoa của họ. Chuyện kể rằng:

          “Khi Bảo Đại lên làm vua, vị vua cuối cuối cùng của triều Nguyễn ở đất thần kinh. Bảo Đại nghĩ thế nào không rõ, có lần đã ra chiếu cho các địa phương trong cả nước dệt một chiếc chiếu có hoa văn nổi để trải ở nội cung với kích thước dài, rộng khổ 4x10met. Các nghệ nhân có tay nghề giỏi của làng Cẩm Nê đã được giao làm khung mới, chọn lác nhuộm màu và nghĩ ra mẫu hoa văn thế nào cho đẹp, lạ, vừa phù hợp với nơi vương quyền tôn nghiêm tại Huế đô.

Thế rồi chiếc chiếu lát cũng đã ddwwocj dệt xong và dâng ra triều đình Huế. Chiếu được sử dụng, những sợi  lát chẻ nhỏ thật đều, chuốt bóng và nhuộm màu kỹ để không phai, chỉ được làm bằng những sợi đay để giữ dộ bền. Khi các quan triều đình tuyển chọn trong số chiếu của các làng dệt nổi tiếng gửi đến, đã chọn đôi chiếu của làng Cẩm Nê”.

          Lại có giai thoại khác kể về ông tổ của làng nghề chiếu Cẩm Nê: “ngày ấy có một vị vua triều Nguyễn kinh lý về vùng đất Quảng Nam dự khánh thành một cây cầu mới, khi đặt chân lên chiếc chiếu dùng lót đường cho nhà vua đi, bỗng nhà vua phát hiện ra rằng đây không phải là chiếc chiếu bình thường như đã thấy khắp nơi mà là một loại chiếu có dụng công công phu, mang dáng vẻ của mỹ thuật dân gian được kết dệt bằng kỹ thuật thô sơ nhưng sắt nét. Có thể nói là một tác phẩm nghệ thuật thủ công độc đáo. Chiếu dày, mặt trên bóng láng, giữa chiếc chiếu nổi lên hình chữ Thọ màu đỏ, đường nét in hoa rất sắc sảo. Nhìn kỹ, chữ Thọ được tính toán, bỏ lát sao cho khi dệt xong chiếc chiếu là có ngay hình chữ Thọ, không phải dệt xong mới kẽ chữ. Vua thấy chiếc đẹp, mở lời khen ngợi.

          Chữ “Thọ” dệt thẳng vào chiếu được nghệ nhân Thủ Lọ ở ngay tại làng Cẩm Nê thiết kế mà thành. Cụ Thủ Lọ đã bỏ ra nhiều ngày dày công nghiên cứu, nhuộm lát công phu, khéo dệt mà thành. Từ khi được vua ban khen, chiếu Cẩm Nê được cả nước biết đến”.

          Giai thoại nào cũng có cái lý, cái tình củ người dân làng nghề, nhưng tựu trung đó là ước mơ, nguyện vọng của họ về gốc gác cội nguồn của làng nghề, để từ đó biết ơn và tiếp tục kế nghiệp, phát triển.


          Các làng nghề thường gắn liền với vùng nguyên liệu tại chỗ phục vụ sản xuất, thế nhưng ở Cẩm Nê không có chỗ nào trồng cây đay và lác (cói) – nguyên liệu phục vụ cho nghề dệt chiếu. Do đó, người dân Cẩm Nê phải đi đến các vùng khác để thu mua nguyên liệu. 

 

          Đặc điểm

          Cẩm Nê dệt nhiều loại chiếu, khổ rộng, khổ hẹp, dệt chiếu trơn và dệt chiếu hoa. Chiếu trơn là loại chiếu để nguyên sợi màu trắng không nhuộm màu. Chiếu trơn dệt loại lác dài không chắp, sợi nhỏ bán đắt tiền hơn loại dệt lác chắp, dệt hai sợi lác ngắn tiếp nối nhau.

          Loại chiếu trơn trắng này dùng loại lác phơi khô vừa phải, khi khô còn ửng màu xanh, đem vào dệt. Chiếu dệt xong đem phơi nắng, vừa để cho lá chiếu trắng sáng bóng, vừa cho khô giòn những đầu thừa thòi ra trên mặt lá chiếu của sợi lác, sợi đay, để dùng dao sắc, phạt cho đứt hết.

          Loại chiếu hoa ở Cẩm Nê không phải dệt chiếu trắng xong mới dùng khuôn in hoa lên trên nền như một số vùng khác mà phải chọn sợi lác về nhuộm phẩm, màu sắc tùy theo người chủ. Màu đỏ, màu xanh, màu lục, màu vàng.. Phẩm nấu lên và nhúng sợi lác vào, nhúng từng nạm một và đem phơi. Một nạm lác có thể nhuộm một hoặc hai ba lần tùy màu phẩm và độ pha chế đậm nhạt. Những sợi lác màu sau khi phơi khô, được đem dệt chiếu hoa.

          Dệt chiếu hoa nhiều công phu. Ngoài công phu chọn và nhuộm sợi lác còn phải công phu khi dùng sợi đay mắc canh cửi. Mắc cửi đơn hay kép, mặt cửi chạm nổi, âm dương thế nào đó để sau này khi dệt, người cầm khổ (go) dệt sẽ điều khiển khổ cho nổi lên những hình hoa văn trên mặt chiếu. Công phu nữa là người cầm khổ dệt ngồi trên và giữa mặt cửi đay. Với sự sắp xếp hình dáng hoa văn và bông hoa hoặc chữ nghĩa (như chữ thọ, chữ song hỷ) trong đầu, khi ngồi vào khung dệt, tay cầm khổ dệt đồng thời các ngón tay phải điều khiển các sợi canh đay hoặc nâng lên đè xuống, hoặc cải ba cải hai để khi con thoi đưa sợi lác vào cho ăn khớp tạo lên hoa trên mặt chiếu.

          Có thể nói người cầm cái khổ dệt chiếu đồng thời là một họa sĩ trang trí trên mặt chiếu. Không phải bằng bút lông mà là bằng đôi tay điều khiển cái khổ và mũi thoi của mình. Thường thường trên một chiếc chiếu hoa, ở giữa là chữ thọ, dùng trải ở đình làng, các phản nhà lớn..., hoặc chữ song hỷ nếu dệt cho đám cưới... Còn ở bốn góc thì là tứ linh hoặc bốn hoa văn lớn, bốn góc chung quanh có hoa văn trang trí nhiều kiểu, nẹp ngoài hai đường kẻ hoặc đỏ hoặc xanh, trông rất trang nhã hài hòa. Chiếu hoa dệt lác nhuộm sẵn, hoa văn nổi, cả hai mặt chiếu, một mặt chính một mặt phụ chứ không như chiếu in hoa chỉ có hoa ở một mặt trên.

          Một công phu của nghề dệt chiếu ở đây nữa là chọn cây để làm khổ (go) và thoi dệt. Phải chọn loại cây nào thật thẳng, nhẹ và bền... Vùng Cẩm Nê, người ta thường dùng cây cau già để làm go và thoi dệt.

          Hai người, một người giữ khổ, một người cầm thoi, dệt liên tục trong mười tiếng đồng hồ được một đôi rưỡi hoặc hai đôi chiếu, tùy loại đó là chiếu hoa hay chiếu trơn, khổ rộng hay khổ hẹp. Chiếu dệt xong đem trải khắp sân; khắp vườn, phơi để cho chiếu nguội và hoàn tất một phần việc cuối cùng: ghim các đầu dây đay để cho các sợi lác hai đầu chiếu khỏi bung ra. Công việc này cũng phải khéo tay và có cặp mắt mỹ thuật, không thì chiếc chiếu sẽ lệch.

          Giá trị

          Sản phẩm làm ra được tiêu thụ ngay tại làng thông qua bán buôn. Giá cả đa dạng tuỳ theo kích cỡ. Chiếu Cẩm Nê có ưu điểm là viền chiếu được gấp kỹ hơn, dày hơn, bền hơn, nằm êm lưng hơn so với chiếu của các địa phương khác. Ngày nay, chiếu làng Cẩm Nê đang gặp khó khăn với sự cạnh tranh của nền kinh tế thị trường. Để bảo tồn, gìn giữ và phát huy nghề dệt chiếu truyền thống Cẩm Nê, người dân nơi đây giúp nhau kinh nghiệm, giúp vốn và nhất là sản phẩm làm ra phải có uy tín về mẫu mã, chất lượng và hiệu quả sử dụng thì mới tồn tại và phát triển được . 
Tin cùng chuyên mục





















Thống kê truy cập Thống kê truy cập

0 3 6 2 3 7 3 4 3
Hôm nay: 4.678
Hôm qua: 9.740
Tuần này: 14.418
Tháng này: 182.867
Tổng cộng: 36.237.343